Goed Stoken: schoner dan ooit

Stoken: warmte en verbondenheid

Volgens Beterstoken.nl is stoken meer dan verwarmen: het is het maken van vuur voor warmte, gezelligheid en verbondenheid. Goed stoken draait om vier pijlers: het juiste toestel, een vakkundige installatie, schoon en droog brandstof, en bewust stookgedrag.

Schoner dan ooit

De fijnstofuitstoot (PM 2,5) van haarden en kachels is volgens de Emissieregistratie tussen 1990 en 2019 met 33% gedaald, van 2,1 naar 1,4 Kton. Het RIVM verwacht tot 2030 nog een verdere daling van 25 tot 33%. Deze trend is te danken aan strengere Europese Ecodesign-normen, het uitfaseren van open haarden en moderne kachels van na 2000.

De Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) versterkt deze ontwikkeling met DE-erkende installateursopleidingen, landelijke stooktrainingen voor consumenten en een pleidooi voor verplicht regulier onderhoud.

Onderzoek 2025: aandeel van houtstook overschat

In een verkennende studie van adviesbureau TAUW (auteur Huig Bergsma, 29 augustus 2025), uitgevoerd in opdracht van de NHK, blijkt dat het officieel berekende aandeel van houtgestookte haarden en kachels in de landelijke fijnstofuitstoot (25% in 2022) flink is overschat. De onderliggende modellen stapelen meerdere worstcase-aannames op:

• Houtdichtheid: de gehanteerde waarde voor loofhout ligt volgens TAUW ruim 10% te hoog.
• Stookdagen: warme dagen in lente en herfst worden meegerekend; correctie geeft een overschatting van ~17%.
• Stookuren: het model koppelt stookuren aan aardgas, terwijl 80% van de stokers minder dan 5 uur per dag stookt en 41% zelfs minder dan 3 uur (Bergsma, 2024). Overschatting: ~35%.
• Aantal installaties: niet-overlappende enquête- en inspectiedata worden bij elkaar opgeteld in plaats van conservatief geschat.

Bij elkaar opgeteld leidt dit tot een overschatting van ruim 50%. Het werkelijke aandeel van houtstook in de landelijke fijnstofuitstoot zou daarmee onder de 15% liggen, niet 25%.

Modern stookgedrag: schoon en zuinig

Onderzoek onder 238 consumenten (Hamstra, 2025) liet zien dat 88% van de stokers hout gebruikt met een vochtgehalte onder de 18%, precies wat nodig is voor schoon en efficiënt verbranden. Combineer dat met de Zwitserse stookmethode (van bovenaf aansteken), een Ecodesign-toestel en regelmatig onderhoud door een DE-erkende installateur, en een houtkachel is een verantwoorde, gezellige keuze.

Stookinstructie: zo steekt u de kachel aan (Zwitserse methode)

De schoonste manier om een houtkachel aan te steken is van bovenaf, de zogenoemde Zwitserse methode. Het vuur brandt dan als een kaars van boven naar beneden: de rookgassen trekken door de hete vlammen en verbranden grotendeels mee. Zo voorkomt u de dikke rook die bij onderaf aansteken vrijkomt.

1. Leg twee tot drie droge houtblokken onderin op de bodem van de kachel, met wat ruimte ertussen. Gebruik alleen hout met een vochtgehalte onder de 20%; dat controleert u eenvoudig met een houtvochtmeter.
2. Stapel daar kruislings een laagje aanmaakhoutjes op en leg één of twee aanmaakblokjes tussen de bovenste houtjes.
3. Zet alle luchttoevoer volledig open en steek de aanmaakblokjes aan.
4. Sluit de deur (of laat hem heel even op een kier, als de handleiding van uw toestel dat voorschrijft) en laat het vuur rustig op temperatuur komen.
5. Regel na 10 tot 15 minuten de lucht terug: sluit de primaire luchttoevoer en stuur het vuur met de secundaire lucht. Levendige gele vlammen en vrijwel onzichtbare rook uit de schoorsteen betekenen dat de verbranding goed is.

Bijvullen

Vul bij zodra de vlammen bijna gedoofd zijn en er een gloeiend houtskoolbed ligt. Leg één of twee blokken tegelijk op de gloed, zet de luchttoevoer even helemaal open tot het hout goed vlam vat en regel daarna weer terug. Smoor het vuur nooit door de lucht vrijwel dicht te draaien: dat geeft een onvolledige verbranding met roet op het ruitje, teeraanslag in het rookkanaal en onnodig veel fijnstof.

Wat u niet moet stoken

• Nat of onvoldoende gedroogd hout. Vers gekapt hout moet, afhankelijk van de houtsoort, zo'n anderhalf tot twee jaar overdekt drogen.
• Geverfd, gelijmd of geïmpregneerd hout, spaanplaat, multiplex en sloophout: daarbij komen schadelijke stoffen vrij.
• Papier, karton, plastic en ander afval. Ook aansteken gaat beter met een aanmaakblokje dan met papier.

Stook bewust: kijk eerst op de Stookwijzer

Bij windstil of mistig weer blijft rook rond de woning hangen. Kijk voor het aansteken op Stookwijzer.nu: bij een oranje of rood advies kunt u het stoken beter uitstellen. In een groeiend aantal gemeenten is dat advies in het omgevingsplan opgenomen en daarmee bindend.

Onderhoud

Laat het rookkanaal minimaal één keer per jaar vegen (verzekeraars stellen dit doorgaans als voorwaarde) en laat het toestel periodiek nakijken, bij voorkeur door een DE-erkend installateur. Controleer zelf regelmatig de deurafdichting en het ruitje. Hulp nodig? Onze installatieservice werkt door heel Nederland.